Việt Nam đã bước vào "sân chơi” kinh tế thị trường cách đây hàng chục năm, thế nhưng cho đến nay vẫn đang tồn tại tình trạng bất hợp lý: các doanh nghiệp sản xuất sắt thép, xi măng vẫn cứ được… bao cấp.

Bao cấp đáng ra đã được hoàn toàn xóa xổ trong các chính sách của Nhà nước ta. Ngay cả trong địa bàn nông thôn, nơi tồn tại nhiều hộ nghèo cũng không áp dụng bao cấp nữa mà được trợ giúp thông qua các chương trình hỗ trợ xóa đói giảm nghèo. Vậy mà, ngay trong ngành VLXD, đặc biệt là xi măng, sắt thép thì “bao cấp” vẫn tồn tại, khi mà những khoản tiền “trợ giúp” lên tới hàng ngàn tỷ đồng.

Đầu tiên, phải kể đến chi phí sản xuất của ngành này được hỗ trợ không hề nhỏ. Giá thành sản xuất điện 2010 được Bộ Công thương công bố ở mức 1.180 đồng/KWh. Và, theo cơ chế thị trường, giá điện bán ra trên thị trường không được thấp hơn giá thành sản xuất. Dường như là những ngoại lệ với hai "đại gia” xi măng và sắt thép khi mà giá mua điện chỉ phải trả ở mức 914 đồng/KWh. Mỗi KWh điện, 2 ngành này được bao cấp gần 300 đồng. Tổng sản lượng sử dụng điện 2010 của 2 ngành này lên đến 982 triệu KWh, khoản tiền được bao cấp tính ra 2.547 tỷ đồng. Năm 2011 chưa đưa ra con số cụ thể nhưng khoản bao cấp này chắc chắn không phải là nhỏ.


Hệ thống doanh nghiệp sản xuất sắt thép, xi măng bao gồm nhiều thành phần: doanh nghiệp nhà nước, công ty cổ phần, doanh nghiệp FDI. Chỉ tính riêng trong năm 2010, doanh nghiệp FDI sản xuất thép được bao cấp giá điện với khoản tiền hơn 500 tỷ đồng. Doanh nghiệp FDI được coi là nhà giàu, họ lại giàu hơn nhờ được bao cấp giá điện.

Phòng thương mại châu Âu tại Việt Nam (Euro Cham) đưa ra kiến nghị rất đáng lưu ý: năng lượng tại Việt Nam còn tương đối rẻ so với thế giới và khu vực, giá điện nên tăng đến mức bền vững.

Chưa hết, để "chữa cháy” tình trạng thiếu điện, Việt Nam đã phải mua điện của Trung Quốc, giá giao động trong khoảng 1.400 đồng/KWh vậy mà khi bán cho doanh nghiệp sản xuất xi măng chỉ tính ở mức dưới 1.000 đồng/KWh.

Mỗi tấn than xuất khẩu có mức giá gần 3 triệu đồng. Trong khi đó, cùng thời điểm và cùng phẩm cấp, than bán cho doanh nghiệp sản xuất xi măng chỉ ở mức trên 1,5 triệu đồng/tấn.

Đến thời điểm hiện nay, sản xuất xi măng, sắt thép đều ở trong tình trạng cung vượt cầu.

Làm nghèo kiệt tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, mất cân đối năng lượng (kể cả điện và than)… là những hệ lụy của những dự án sản xuất xi măng tràn lan, thiếu tính hợp lý. Vô hình chung, Việt Nam trở thành quốc gia được nhắm tới của những nhà đầu tư sản xuất thép, khi mà họ đồng thời vừa có được nguồn cung cấp điện rẻ lẫn tránh được vấn nạn ô nhiễm môi trường cho đất nước họ.

Liệu rằng, "bao cấp" như vậy có trợ giúp thật sự cho ngành VLXD hay kết quả chưa thấy, ngân sách Nhà nước đã thâm hụt nghiêm trọng? Đi ngược lại với nguyên tắc của cơ chế thị trường có phải là một giải pháp đúng đắn hay không?

Hồng Trang